{"id":259,"date":"2018-10-25T22:06:01","date_gmt":"2018-10-25T19:06:01","guid":{"rendered":"https:\/\/www.marifaksitvakfi.org\/?page_id=259"},"modified":"2018-10-25T23:22:47","modified_gmt":"2018-10-25T20:22:47","slug":"tekke-ve-zaviyeler","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.marifaksitvakfi.org\/?page_id=259","title":{"rendered":"Tekke ve Zaviyeler"},"content":{"rendered":"\n
1. Yata\u011fan-baba Tekkesi<\/h5>\n\n\n\n

Yata\u011fan’dan ilk olarak ciddi bir \u015fekilde s\u00f6z eden F, W. Hasluck’dur. Onun gerek The Annual of the Brltlsh School at Athens’de \u00e7\u0131k\u0131p, Rag\u0131b Hulusi (\u00d6zden) taraf\u0131ndan Bekta\u015filik Tetkiklerinde T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilen makalesinde, gerekse bu T\u00fcrk\u00e7e eserden bir y\u0131l sonra \u00e7\u0131kan ve makalelerini toplayan kitab\u0131nda Yata\u011fan-dede ile ilgili \u015fu bilgi vard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

“Yata\u011fan, -(Vil\u00e2yetin cen\u00fcbunda, Kara-\u00f6y\u00fck civar\u0131nda)- Paul Lucas on sekizinci asr\u0131n ilk senelerinde buras\u0131n\u0131 ziyaret etti\u011fi zaman Itagundie (Yata\u011fan-dede) nin mezar\u0131n\u0131 h\u00e2vi zengin ve m\u00fchim bir tekke vard\u0131. Buras\u0131 1826’da tahrip edilen Bekta\u015fi m\u00fcesseselerinden biri idi. Fakat o zamandan beri yeniden az \u00e7ok canlanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Yata\u011fan Baba Abdi Musa\u2019n\u0131n piri olmak \u00fczere maruftur. Ayn\u0131 mahalde ba\u015fka bir tekke Abdi Be\u011f-Sultan’n\u0131n mezar\u0131n\u0131 h\u00e2vidir”.<\/p>\n\n\n\n

M. Fuat K\u00f6pr\u00fcl\u00fc, daha ziy\u00e2de Hasluck\u2019a dayanarak T\u00fcrk Halk Edebiyat Ansiklopedisi’nde (Abdal Musa maddesi) \u015f\u00f6yle demektedir: “Hasluck eski Ayd\u0131n vil\u00e2yeti Bekta\u015fi tekkelerini sayarken vil\u00e2yetin cen\u00fcbunda Kara\u00fcy\u00fck civar\u0131nda Yata\u011fan mevkiinde Yata\u011fan-baba adl\u0131 bir velinin mezar\u0131 ve tekkesi bulundu\u011funu ve bu adam\u0131n Abdal Musa’n\u0131n piri olarak maruf bulundu\u011funu zikrediyor ve bu ad\u0131n Ayd\u0131n vilayetinin \u015fimal taraflar\u0131nda ya\u015f\u0131yan Yata\u011fanl\u0131 oyma\u011f\u0131n\u0131n (bk.Yata\u011fanl\u0131) ad\u0131yla al\u00e2kas\u0131 olmak ihtim\u00e2linden bahsediyor (ayn\u0131 eser s.340).<\/p>\n\n\n\n

M. Yahya Da\u011fl\u0131, daha ziyade Bikta\u015fi rivayetlerini kulland\u0131\u011f\u0131 Bekta\u015fi Tomar\u0131 adl\u0131 eserinde, Abdal Musa’dan s\u00f6z ederken “Denizli’de medf\u00fbn, bizzat Hac\u0131 Bekta\u015fi Veli halifelerinden B\u00fcy\u00fck Yata\u011fan Baba’dan terbiye g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr” demektedir. Da\u011fl\u0131, di\u011fer Yat\u00e2\u011fan Baba\u2019lar da bulundu\u011funu bildi\u011finden, Denizli’dekini “B\u00fcy\u00fck” diyerek ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

1737 y\u0131llar\u0131nda, bir k\u0131s\u0131m Y\u00fcre\u011fillerin Hicran-hatun tekkesini basabilmi\u015f olmalar\u0131, Yata\u011fan’da, bu tekkeye kar\u015f\u0131 baz\u0131 k\u0131rg\u0131nl\u0131klar\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131ra getiriyor. Zira halk\u0131n korudu\u011fu bir yere, bir ba\u015fka k\u00f6yden baz\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00fcdahale edebilmesi imk\u00e2ns\u0131z gibidir. Ancak XIX.y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda, 1807-9 aras\u0131ndaki olaylar, bu i\u00e7 \u00e7eki\u015fmeyi etkilemi\u015fe benziyor. \u0130lk olarak, Medrese’nin de etkisiyle, Yata\u011fan-baba tekkesine kar\u015f\u0131 cidd\u00ee bir muhalefet ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Riv\u00e2yete g\u00f6re, bir siyasi su\u00e7lunun tekkede g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131, harek\u00e2ta sebep olmu\u015f, tekke tahrip edilerek tekkeni\u015fin ailesi de \u00f6l\u00fcmle cezaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yata\u011fan-baba tekkesinin tahribi, mensuplar\u0131n\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131yla \u015eeyh Yata\u011fan mezras\u0131’n\u0131n durumunda bir belirsizlik ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Zira bu mezran\u0131n geliri, Yata\u011fan-baba tekkesine aitti. Oraya muhtemelen Yaz\u0131rl\u0131 \u00d6mer A\u011fa’n\u0131n o\u011flu Mustafa Bey el atm\u0131\u015ft\u0131r. Bu duruma tepki olarak \u015fik\u00e2yet edilince de, \u0130stanbul’dan bir ferman g\u00f6nderilerek m\u00fcdahale edilmemesi istenmi\u015ftir. L\u00e2kin bunun ne derece etkili oldu\u011fu bilinmemektedir.<\/p>\n\n\n\n

Yata\u011fan’\u0131n dahil oldu\u011fu zeametin pay sahiplerinden Dilsiz Ali-\u015eir’in m\u00fcltezimi ile \u00d6mer o\u011flu Mustafa i\u015fbirli\u011fi yaparak \u015eeyh Yata\u011fan mezras\u0131na m\u00fcdahale etmi\u015flerdir. Bu sebeple s\u00f6z konusu mezraya ba\u011fl\u0131 halk, Yata\u011fan’a g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f olmal\u0131d\u0131rlar. Zaten bir k\u0131sm\u0131 eskiden beri Yata\u011fan’da oturuyorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

1714 senesinde P. Lucas Yata\u011fan’dan ge\u00e7mi\u015f, Yata\u011fan-baba tekkesini hayranl\u0131kla anlatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yata\u011fan-baba tekkesinin tahribi<\/h5>\n\n\n\n

Yata\u011fan-baba tekkesinin ne zaman tahrib oldu\u011funa gelince, bu XIX.y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131na ait olaylarda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fe benziyor. Rivayete g\u00f6re bir siy\u00e2s\u00ee su\u00e7lunun tekkede g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131, tekkenin yak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131lmas\u0131na ve mensuplar\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesine sebep olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Muhtemelen bu olay, 1808 y\u0131llar\u0131nda ge\u00e7mi\u015ftir. Bu h\u00e2diseye, Yata\u011fan’daki mahall\u00ee \u00e7eki\u015fmeler de sebep olmu\u015f olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Yata\u011fan-baba vakf\u0131na ait baz\u0131 g\u00f6revler, daha sonraki senelerde de devam etmi\u015ftir. Ancak onun XIX.y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131ndaki harabiyeti, \u015eeyh Yata\u011fan mezreas\u0131n\u0131n da sahipsiz kalmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015f, bura halk\u0131 Yata\u011fan’a g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

2. Abdi Bey-Sultan Tekkesi:<\/h4>\n\n\n\n

Abdi Be\u011f-Sultan tekkesi, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 XX.y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011fi sonlar\u0131na kadar devam ettirmi\u015ftir. Mahall\u00ee geleneklerde Yata\u011fan-baba kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ve yayg\u0131n olmamakla beraber, ayn\u0131 zamanda Yata\u011fan ismine de ba\u011fl\u0131 oldu\u011fundan yine de etkilidir.<\/p>\n\n\n\n

Abdi Be\u011f-Sultan tekkesi, Yata\u011fan’\u0131n kenar\u0131nda ve bat\u0131s\u0131ndadir. XX.y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131ndaki durumunu az-\u00e7ok tesbit etmek imk\u00e2n\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Abdi Be\u011f-Sultan’m hayat\u0131 rivayetlerden \u015f\u00f6ylece toparlanabilir.<\/p>\n\n\n\n

Kendisi 571\/1175-76 do\u011fumlu olup, y\u00f6renin fethine memur edilen Osman Bey kuvvetlerine kat\u0131lan bir Sel\u00e7uklu \u015fehzadesidir. Ac\u0131-G\u00f6l’\u00fcn kuzeyini fetheden H\u00fcsameddin Bey ile, y\u00f6remizi fetheden Osman Bey kuvvetleri aras\u0131nda m\u00fcnasebeti sa\u011fl\u0131yordu. Y\u00f6redeki baz\u0131 yer isimleri bu zata ba\u011fl\u0131d\u0131r: nitekim Sultan-p\u0131nar\u0131, ad\u0131n\u0131 Abdi Be\u011f\u2019in tedavi edildi\u011fi yer oldu\u011fundan alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Abdi Be\u011f, muhtemelen Karaa\u011fa\u00e7 ovas\u0131n\u0131 hem bata, hem de kuzey y\u00f6nlerinden kontrol eden bir yerde, Yata\u011fan’da kararg\u00e2h kuran Osman Bey’in manev\u00ee evl\u00e2d\u0131 da olmu\u015ftur. Abdi Be\u011f-Sultan’m \u00e7evresine daha sonra bir\u00e7ok T\u00fcrkmenler de gelmi\u015f, o da bunlar\u0131 uygun yerlere yerle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Nitekim Y\u00fcre\u011fil ismi, mahall\u00ee riv\u00e2yette Abdi Be\u011f’in “g\u00fcre gir” i\u015faretiyle buraya yerle\u015fmeleriyle bu ad\u0131 alm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Abdi Be\u011f Sultan tekkesi, muhtemelen Yata\u011fan-baba ile yak\u0131n bir ilgiye sahipti, Paul Lucas’\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi, gelip gidenlerin doyuruldu\u011fu tesis buras\u0131 olabilece\u011fi gibi, Yata\u011fan-baba tekkesi civar\u0131nda da olabilir. Herhalde bu iki tekke aras\u0131nda, XIX.y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131na kadar \u00e7ok yak\u0131n ili\u015fkiler vard\u0131. Daha sonra, bilinmeyen sebeplerle arada baz\u0131 anla\u015fmazl\u0131k ba\u015flam\u0131\u015f, dolay\u0131s\u0131yla g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar da devam etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Abdi Be\u011f-Sultan tekkesi: Tekke binalar\u0131na, Han Kap\u0131s\u0131 civar\u0131ndan ge\u00e7ilerek girilir. Geni\u015f\u00e7e bir avlu i\u00e7inde olan binalar toplulu\u011funa, tekke meydan\u0131na giri\u015f, Asit\u00e2ne c\u00fcmle (kap\u0131)s\u0131 ile olur. Bunun hemen sa\u011f\u0131nda ‘yer oda’ da denilen tek katl\u0131 bir yap\u0131 ile ard\u0131nda muhtemelen iki katl\u0131 ‘tekke odas\u0131’, gelen dervi\u015flerin kald\u0131klar\u0131 yerlerdir. Burada bulunan bir \u00e7e\u015fmeden ba\u015fka, d\u0131\u015farda Han-Kap\u0131s\u0131 yak\u0131n\u0131nda da bir \u00e7e\u015fme vard\u0131. Meydandaki \u00e7\u0131nar; bu \u00e7e\u015fmenin aya\u011f\u0131 ile beslenir.<\/p>\n\n\n\n

As\u0131l tekke binas\u0131, “mihman-hSne” de denilen iki katl\u0131 yap\u0131d\u0131r. Alt kat\u0131nda ambar ve ah\u0131r vard\u0131r. \u00f6n\u00fcndeki hayatda bir kahve oca\u011f\u0131 olup, so\u011fuklu\u011fu, ‘kad\u0131 otura\u011f\u0131’ diyende an\u0131l\u0131yor. Burada, tekkeyi idare edenlerin ikamet k\u0131sm\u0131na ge\u00e7ilen aradan sonra, ambarlar gelir. Daha bat\u0131da ah\u0131rlar ve bir riv\u00e2yete g\u00f6re, a\u015foca\u011f\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bu k\u0131s\u0131m ile t\u00fcrbe aras\u0131nda da ‘garibler mezarl\u0131\u011f\u0131’ bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n

Abdi Be\u011f-Sultan t\u00fcrbesi, tekke binalar toplulu\u011funun en eski unsurudur. \u00c7okgen planl\u0131 olup, ayr\u0131ca do\u011fu k\u0131sm\u0131nda namaz k\u0131lmaya mahsus bir yeri de vard\u0131. \u00fczeri tahta ile \u00f6rt\u00fcl\u00fc olup, 1930 y\u0131llar\u0131nda bir kaymakam\u0131n arzusu \u00fczerine y\u0131kt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, fakat di\u011fer bir kaymakam, b\u00f6ylesine bir tarih\u00ee eserin y\u0131k\u0131lmas\u0131na \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrbe in\u015faat\u0131 i\u00e7in, civardaki eski kal\u0131nt\u0131lar\u0131n ta\u015flar\u0131ndan da istif\u00e2de edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Tekkenin g\u00fcneydo\u011fu k\u0131sm\u0131nda, giri\u015fin hemen solunda, ‘Ak-cennetlik’ de denilen mescid bulunuyor. \u0130ki katl\u0131 olan bu yap\u0131n\u0131n alt kat\u0131nda, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck k\u00fcpler oldu\u011fu s\u00f6ylenir. Tekke avlusunun d\u0131\u015f\u0131ndan Y\u00fcre\u011fll yolu ge\u00e7mekte, \u00f6tesindeki \u0627e\u015fme-ba\u011f\u0131 da tekkeye ait bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Tekkeye ait binalar, toprak ile \u00f6rt\u00fcl\u00fc olmakla berabar, in\u015faata hayli ta\u015f kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar aras\u0131nda civardaki eski harabelerden getirilenler de vard\u0131r. Nitekim \u00e7e\u015fme yala\u011f\u0131, Bizans devrine aittir. Tekkenin 1175\/1761-62 tarihinde tamir edildi\u011fi s\u00f6ylenir.<\/p>\n\n\n\n

Abdi Be\u011f-Sultan tekkesi, bir Bekta\u015fi tekkesi idi. Bununla beraber, bu tekke, S\u00fcnn\u00ee akidenin en \u00f6nemli m\u00fcesseselerinden medrese ile ahenk i\u00e7inde olmu\u015ftur. Tarih k\u0131sm\u0131nda da i\u015faret edildi\u011fi gibi, devrin y\u00f6netici ve kad\u0131lar\u0131 buraya misafir olurlard\u0131. Kad\u0131 otura\u011f\u0131, bu devre ait bir hat\u0131ra olmal\u0131d\u0131r, ki Yata\u011fan’\u0131n \u0130dar\u00ee bak\u0131mdan kad\u0131l\u0131k merkezi, yani kaza merkezi oldu\u011funa da i\u015faret eder,<\/p>\n\n\n\n

1826’dakl f\u0131rt\u0131nay\u0131, Medrese’nin him\u00e2yesinde atlatan Abdi Be\u011f-Sultan tekkesi, XIX.y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131 ile XX.y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda \u00e7ok canl\u0131 ve hareketli olmu\u015ftur. Riv\u00e2yetlere g\u00f6re, her sene sa\u00e7l\u0131 sakall\u0131, ke\u015fk\u00fcl ve teberli y\u00fczlerce dervi\u015f gelir gider, Tekke’nin kazanlar\u0131 devaml\u0131 kaynar, gelen giden herkese yemek yedirilirdi.<\/p>\n\n\n\n

Ancak 1925 tarihinde, Evkaf idaresince el konmu\u015f, hemen her \u015fey sat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Dam\u0131 yeni in\u015faata ta\u015f ve kereste temini i\u00e7in y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, son izleri de 1950 sonras\u0131nda kalkm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Abdi Bey Sultan Tekkesi Panoramik Plan\u0131<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
3. Banaz-dede zaviyesi:<\/h5>\n\n\n\n

XVI. y\u00fczy\u0131l Evkaf defterine g\u00f6re, 300 ak\u00e7al\u0131k bir vakf\u0131 vard\u0131, z\u00e2viye \u015feyhi, \u015eeyh Mustafa’n\u0131n o\u011flu u\u011furlu-dede \u015feyh idi. Yan\u0131nda sadece bir dervi\u015f vard\u0131. Mahmud’un o\u011flu Cafer.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6ylesine az gelirli olan zaviye, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirememi\u015f, sadece ismi, baz\u0131 Yata\u011fanl\u0131lar\u0131n hat\u0131ras\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

4. Hicran-hatun tekkesi:<\/h5>\n\n\n\n

1745 tarihli bir kay\u0131t, “M\u00fcteveffa Yata\u011fan-baba silsilesinden m\u00fcteveffiiya Hicran-Hatun tekkesinden s\u00f6z etmektedir. Yata\u011fanbaba ile yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 olan bu Hatun\u2019un tekkesine, baz\u0131 Y\u00fcre\u011filliler 1150 (1737-38) tarihinde tecav\u00fcz etmi\u015flerdi. Tekyeni\u015fin yayla\u011f\u0131 bu takkeye ait imi\u015f, Hakk\u0131nda daha fazla bir bilgimiz yoktur.<\/p>\n\n\n\n

\n\nKaynak: Tuncer Baykara, Yata\u011fan Her \u015eeyi \u0130le Tarihi Ya\u015fatma Denemesi<\/em>, Institute for the Study of Languagcs and Cultures of Asia and Africa Tokyo University of Foreign Studies, 1983.\n\n<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1. Yata\u011fan-baba Tekkesi Yata\u011fan’dan ilk olarak ciddi bir \u015fekilde s\u00f6z eden F, W. Hasluck’dur. Onun gerek The Annual of the Brltlsh School at Athens’de \u00e7\u0131k\u0131p, Rag\u0131b Hulusi (\u00d6zden) taraf\u0131ndan Bekta\u015filik Tetkiklerinde T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilen makalesinde, gerekse bu T\u00fcrk\u00e7e eserden bir y\u0131l sonra \u00e7\u0131kan ve makalelerini toplayan kitab\u0131nda Yata\u011fan-dede ile ilgili \u015fu bilgi vard\u0131r: “Yata\u011fan, -(Vil\u00e2yetin cen\u00fcbunda, Kara-\u00f6y\u00fck civar\u0131nda)- Paul Lucas on sekizinci asr\u0131n ilk senelerinde buras\u0131n\u0131 ziyaret etti\u011fi zaman Itagundie (Yata\u011fan-dede) nin mezar\u0131n\u0131 h\u00e2vi zengin ve m\u00fchim bir tekke vard\u0131. Buras\u0131 1826’da tahrip edilen Bekta\u015fi m\u00fcesseselerinden biri idi. Fakat o zamandan beri yeniden az \u00e7ok canlanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Yata\u011fan Baba Abdi Musa\u2019n\u0131n piri olmak \u00fczere maruftur. Ayn\u0131 mahalde ba\u015fka bir tekke Abdi Be\u011f-Sultan’n\u0131n mezar\u0131n\u0131 h\u00e2vidir”. M. Fuat K\u00f6pr\u00fcl\u00fc, daha ziy\u00e2de Hasluck\u2019a dayanarak T\u00fcrk Halk Edebiyat Ansiklopedisi’nde (Abdal Musa maddesi) \u015f\u00f6yle demektedir: “Hasluck eski Ayd\u0131n vil\u00e2yeti Bekta\u015fi tekkelerini sayarken vil\u00e2yetin cen\u00fcbunda Kara\u00fcy\u00fck civar\u0131nda Yata\u011fan mevkiinde Yata\u011fan-baba adl\u0131 bir velinin mezar\u0131 ve tekkesi bulundu\u011funu ve bu adam\u0131n Abdal Musa’n\u0131n piri olarak maruf bulundu\u011funu zikrediyor ve bu ad\u0131n Ayd\u0131n vilayetinin \u015fimal taraflar\u0131nda ya\u015f\u0131yan Yata\u011fanl\u0131 oyma\u011f\u0131n\u0131n (bk.Yata\u011fanl\u0131) ad\u0131yla al\u00e2kas\u0131 olmak ihtim\u00e2linden bahsediyor (ayn\u0131 eser s.340). M. Yahya Da\u011fl\u0131, daha ziyade Bikta\u015fi rivayetlerini kulland\u0131\u011f\u0131 Bekta\u015fi Tomar\u0131 adl\u0131 eserinde, Abdal Musa’dan s\u00f6z ederken “Denizli’de medf\u00fbn, bizzat Hac\u0131 Bekta\u015fi Veli halifelerinden B\u00fcy\u00fck Yata\u011fan Baba’dan terbiye g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr” demektedir. Da\u011fl\u0131, di\u011fer Yat\u00e2\u011fan Baba\u2019lar da bulundu\u011funu bildi\u011finden, Denizli’dekini “B\u00fcy\u00fck” diyerek ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. 1737 y\u0131llar\u0131nda, bir k\u0131s\u0131m Y\u00fcre\u011fillerin Hicran-hatun tekkesini basabilmi\u015f olmalar\u0131, Yata\u011fan’da, bu tekkeye kar\u015f\u0131 baz\u0131 k\u0131rg\u0131nl\u0131klar\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131ra getiriyor. Zira halk\u0131n korudu\u011fu bir yere, bir ba\u015fka k\u00f6yden baz\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00fcdahale edebilmesi imk\u00e2ns\u0131z gibidir. Ancak XIX.y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda, 1807-9 aras\u0131ndaki olaylar, bu i\u00e7 \u00e7eki\u015fmeyi etkilemi\u015fe benziyor. \u0130lk olarak, Medrese’nin de etkisiyle, Yata\u011fan-baba tekkesine kar\u015f\u0131 cidd\u00ee bir muhalefet ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Riv\u00e2yete g\u00f6re, bir siyasi su\u00e7lunun tekkede g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131, harek\u00e2ta sebep olmu\u015f, tekke tahrip edilerek tekkeni\u015fin ailesi de \u00f6l\u00fcmle cezaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yata\u011fan-baba tekkesinin tahribi, mensuplar\u0131n\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131yla \u015eeyh Yata\u011fan mezras\u0131’n\u0131n durumunda bir belirsizlik ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Zira bu mezran\u0131n geliri, Yata\u011fan-baba tekkesine aitti. Oraya muhtemelen Yaz\u0131rl\u0131 \u00d6mer A\u011fa’n\u0131n o\u011flu Mustafa Bey el atm\u0131\u015ft\u0131r. Bu duruma tepki olarak \u015fik\u00e2yet edilince de, \u0130stanbul’dan bir ferman g\u00f6nderilerek m\u00fcdahale edilmemesi istenmi\u015ftir. L\u00e2kin bunun ne derece etkili oldu\u011fu bilinmemektedir. Yata\u011fan’\u0131n dahil oldu\u011fu zeametin pay sahiplerinden Dilsiz Ali-\u015eir’in m\u00fcltezimi ile \u00d6mer o\u011flu Mustafa i\u015fbirli\u011fi yaparak \u015eeyh Yata\u011fan mezras\u0131na m\u00fcdahale etmi\u015flerdir. Bu sebeple s\u00f6z konusu mezraya ba\u011fl\u0131 halk, Yata\u011fan’a g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f olmal\u0131d\u0131rlar. Zaten bir k\u0131sm\u0131 eskiden beri Yata\u011fan’da oturuyorlard\u0131. 1714 senesinde P. Lucas Yata\u011fan’dan ge\u00e7mi\u015f, Yata\u011fan-baba tekkesini hayranl\u0131kla anlatm\u0131\u015ft\u0131r. Yata\u011fan-baba tekkesinin tahribi Yata\u011fan-baba tekkesinin ne zaman tahrib oldu\u011funa gelince, bu XIX.y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131na ait olaylarda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fe benziyor. Rivayete g\u00f6re bir siy\u00e2s\u00ee su\u00e7lunun tekkede g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131, tekkenin yak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131lmas\u0131na ve mensuplar\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesine sebep olmu\u015ftur. Muhtemelen bu olay, 1808 y\u0131llar\u0131nda ge\u00e7mi\u015ftir. Bu h\u00e2diseye, Yata\u011fan’daki mahall\u00ee \u00e7eki\u015fmeler de sebep olmu\u015f olabilir. Yata\u011fan-baba vakf\u0131na ait baz\u0131 g\u00f6revler, daha sonraki senelerde de devam etmi\u015ftir. Ancak onun XIX.y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131ndaki harabiyeti, \u015eeyh Yata\u011fan mezreas\u0131n\u0131n da sahipsiz kalmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015f, bura halk\u0131 Yata\u011fan’a g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015flerdir. 2. Abdi Bey-Sultan Tekkesi: Abdi Be\u011f-Sultan tekkesi, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 XX.y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011fi sonlar\u0131na kadar devam ettirmi\u015ftir. Mahall\u00ee geleneklerde Yata\u011fan-baba kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ve yayg\u0131n olmamakla beraber, ayn\u0131 zamanda Yata\u011fan ismine de ba\u011fl\u0131 oldu\u011fundan yine de etkilidir. Abdi Be\u011f-Sultan tekkesi, Yata\u011fan’\u0131n kenar\u0131nda ve bat\u0131s\u0131ndadir. XX.y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131ndaki durumunu az-\u00e7ok tesbit etmek imk\u00e2n\u0131 vard\u0131r. Abdi Be\u011f-Sultan’m hayat\u0131 rivayetlerden \u015f\u00f6ylece toparlanabilir. Kendisi 571\/1175-76 do\u011fumlu olup, y\u00f6renin fethine memur edilen Osman Bey kuvvetlerine kat\u0131lan bir Sel\u00e7uklu \u015fehzadesidir. Ac\u0131-G\u00f6l’\u00fcn kuzeyini fetheden H\u00fcsameddin Bey ile, y\u00f6remizi fetheden Osman Bey kuvvetleri aras\u0131nda m\u00fcnasebeti sa\u011fl\u0131yordu. Y\u00f6redeki baz\u0131 yer isimleri bu zata ba\u011fl\u0131d\u0131r: nitekim Sultan-p\u0131nar\u0131, ad\u0131n\u0131 Abdi Be\u011f\u2019in tedavi edildi\u011fi yer oldu\u011fundan alm\u0131\u015ft\u0131r. Abdi Be\u011f, muhtemelen Karaa\u011fa\u00e7 ovas\u0131n\u0131 hem bata, hem de kuzey y\u00f6nlerinden kontrol eden bir yerde, Yata\u011fan’da kararg\u00e2h kuran Osman Bey’in manev\u00ee evl\u00e2d\u0131 da olmu\u015ftur. Abdi Be\u011f-Sultan’m \u00e7evresine daha sonra bir\u00e7ok T\u00fcrkmenler de gelmi\u015f, o da bunlar\u0131 uygun yerlere yerle\u015ftirmi\u015ftir. Nitekim Y\u00fcre\u011fil ismi, mahall\u00ee riv\u00e2yette Abdi Be\u011f’in “g\u00fcre gir” i\u015faretiyle buraya yerle\u015fmeleriyle bu ad\u0131 alm\u0131\u015flard\u0131r. Abdi Be\u011f Sultan tekkesi, muhtemelen Yata\u011fan-baba ile yak\u0131n bir ilgiye sahipti, Paul Lucas’\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi, gelip gidenlerin doyuruldu\u011fu tesis buras\u0131 olabilece\u011fi gibi, Yata\u011fan-baba tekkesi civar\u0131nda da olabilir. Herhalde bu iki tekke aras\u0131nda, XIX.y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131na kadar \u00e7ok yak\u0131n ili\u015fkiler vard\u0131. Daha sonra, bilinmeyen sebeplerle arada baz\u0131 anla\u015fmazl\u0131k ba\u015flam\u0131\u015f, dolay\u0131s\u0131yla g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar da devam etmi\u015ftir. Abdi Be\u011f-Sultan tekkesi: Tekke binalar\u0131na, Han Kap\u0131s\u0131 civar\u0131ndan ge\u00e7ilerek girilir. Geni\u015f\u00e7e bir avlu i\u00e7inde olan binalar toplulu\u011funa, tekke meydan\u0131na giri\u015f, Asit\u00e2ne c\u00fcmle (kap\u0131)s\u0131 ile olur. Bunun hemen sa\u011f\u0131nda ‘yer oda’ da denilen tek katl\u0131 bir yap\u0131 ile ard\u0131nda muhtemelen iki katl\u0131 ‘tekke odas\u0131’, gelen dervi\u015flerin kald\u0131klar\u0131 yerlerdir. Burada bulunan bir \u00e7e\u015fmeden ba\u015fka, d\u0131\u015farda Han-Kap\u0131s\u0131 yak\u0131n\u0131nda da bir \u00e7e\u015fme vard\u0131. Meydandaki \u00e7\u0131nar; bu \u00e7e\u015fmenin aya\u011f\u0131 ile beslenir. As\u0131l tekke binas\u0131, “mihman-hSne” de denilen iki katl\u0131 yap\u0131d\u0131r. Alt kat\u0131nda ambar ve ah\u0131r vard\u0131r. \u00f6n\u00fcndeki hayatda bir kahve oca\u011f\u0131 olup, so\u011fuklu\u011fu, ‘kad\u0131 otura\u011f\u0131’ diyende an\u0131l\u0131yor. Burada, tekkeyi idare edenlerin ikamet k\u0131sm\u0131na ge\u00e7ilen aradan sonra, ambarlar gelir. Daha bat\u0131da ah\u0131rlar ve bir riv\u00e2yete g\u00f6re, a\u015foca\u011f\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bu k\u0131s\u0131m ile t\u00fcrbe aras\u0131nda da ‘garibler mezarl\u0131\u011f\u0131’ bulunuyor. Abdi Be\u011f-Sultan t\u00fcrbesi, tekke binalar toplulu\u011funun en eski unsurudur. \u00c7okgen planl\u0131 olup, ayr\u0131ca do\u011fu k\u0131sm\u0131nda namaz k\u0131lmaya mahsus bir yeri de vard\u0131. \u00fczeri tahta ile \u00f6rt\u00fcl\u00fc olup, 1930 y\u0131llar\u0131nda bir kaymakam\u0131n arzusu \u00fczerine y\u0131kt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, fakat di\u011fer bir kaymakam, b\u00f6ylesine bir tarih\u00ee eserin y\u0131k\u0131lmas\u0131na \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. T\u00fcrbe in\u015faat\u0131 i\u00e7in, civardaki eski kal\u0131nt\u0131lar\u0131n ta\u015flar\u0131ndan da istif\u00e2de edilmi\u015ftir. Tekkenin g\u00fcneydo\u011fu k\u0131sm\u0131nda, giri\u015fin hemen solunda, ‘Ak-cennetlik’ de denilen mescid bulunuyor. \u0130ki katl\u0131 olan bu yap\u0131n\u0131n alt kat\u0131nda, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck k\u00fcpler oldu\u011fu s\u00f6ylenir. Tekke avlusunun d\u0131\u015f\u0131ndan Y\u00fcre\u011fll yolu ge\u00e7mekte, \u00f6tesindeki \u0627e\u015fme-ba\u011f\u0131 da tekkeye ait bulunmaktad\u0131r. Tekkeye ait binalar, toprak ile \u00f6rt\u00fcl\u00fc olmakla berabar, in\u015faata hayli ta\u015f kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar aras\u0131nda civardaki eski harabelerden getirilenler de vard\u0131r. Nitekim \u00e7e\u015fme yala\u011f\u0131, Bizans devrine aittir. Tekkenin 1175\/1761-62 tarihinde tamir edildi\u011fi s\u00f6ylenir. Abdi Be\u011f-Sultan tekkesi, bir Bekta\u015fi tekkesi idi. Bununla beraber, bu tekke, S\u00fcnn\u00ee akidenin en \u00f6nemli m\u00fcesseselerinden medrese ile ahenk i\u00e7inde olmu\u015ftur. Tarih k\u0131sm\u0131nda da i\u015faret edildi\u011fi gibi, devrin y\u00f6netici ve kad\u0131lar\u0131 buraya misafir olurlard\u0131. Kad\u0131 otura\u011f\u0131, bu devre ait bir hat\u0131ra olmal\u0131d\u0131r, ki Yata\u011fan’\u0131n \u0130dar\u00ee bak\u0131mdan kad\u0131l\u0131k merkezi, yani kaza merkezi oldu\u011funa da i\u015faret eder, 1826’dakl f\u0131rt\u0131nay\u0131, Medrese’nin him\u00e2yesinde atlatan Abdi Be\u011f-Sultan tekkesi, XIX.y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131 ile XX.y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda \u00e7ok canl\u0131 ve hareketli olmu\u015ftur. Riv\u00e2yetlere g\u00f6re, her sene sa\u00e7l\u0131 sakall\u0131, ke\u015fk\u00fcl ve teberli y\u00fczlerce dervi\u015f […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-259","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.marifaksitvakfi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/259","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.marifaksitvakfi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.marifaksitvakfi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.marifaksitvakfi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.marifaksitvakfi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=259"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.marifaksitvakfi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/259\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":317,"href":"https:\/\/www.marifaksitvakfi.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/259\/revisions\/317"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.marifaksitvakfi.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=259"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}